Skip to content

00-first-java-program.md

Latest commit

 

History

History
127 lines (90 loc) · 6.72 KB

00-first-java-program.md

File metadata and controls

127 lines (90 loc) · 6.72 KB
Raw

Buổi Đầu: Từ File Java Đến Chương Trình Chạy Được

Học ở tuần 1 mới. Cần biết biến, hàm, điều kiện, vòng lặp từ FE. Chưa cần OOP nâng cao hoặc Spring. Dành buổi đầu 2 giờ cho ví dụ này, các buổi còn lại để tự sửa và debug.

1. Ý chính

JDK là bộ công cụ phát triển Java: có compiler javac và lệnh java để chạy chương trình trên JVM. Compiler biến source .java thành bytecode .class; JVM thực thi bytecode. Maven sẽ giúp quản lý dependency, build và test khi project lớn hơn.

Main.java --javac--> Main.class --java/JVM--> kết quả

Kiểm tra trong terminal:

java -version
javac -version
mvn -version

Dùng JDK 21 cho bài. java và javac cần cùng major version; mvn -version cho biết Maven đang dùng JDK nào. Nếu thiếu lệnh, cài JDK/Maven bằng công cụ quản lý của hệ điều hành hoặc JDK manager rồi mở terminal mới. Trong IDE, chọn Project SDK 21; kiểm tra JDK dùng cho Maven cũng khớp.

2. Giải thích code

Tạo thư mục java-core-lab, tạo file Main.java trong đó:

public class Main {
    public static void main(String[] args) {
        String title = "  Học Java  ";
        String normalized = normalizeTitle(title);
        System.out.println(normalized);
    }

    static String normalizeTitle(String title) {
        if (title == null || title.isBlank()) {
            throw new IllegalArgumentException("title is required");
        }
        return title.trim();
    }
}

Chạy từ thư mục chứa Main.java:

javac -encoding UTF-8 Main.java
java Main

Kết quả:

Học Java
  • Tên file trùng với public class Main. public cho phép truy cập class từ bên ngoài.
  • main là điểm bắt đầu của ví dụ. static nghĩa là gọi method mà không cần tạo object Main; void nghĩa là không trả kết quả.
  • String[] args là mảng tham số dòng lệnh. Bài này chưa dùng đến.
  • normalizeTitle nhận một String, trả một String; không viết từ khóa function như JavaScript.
  • || short-circuit: nếu title == null đúng, Java không gọi isBlank() trên null.
  • throw dừng luồng bình thường bằng exception. IllegalArgumentException biểu thị tham số không hợp lệ.
  • trim() trả chuỗi đã bỏ khoảng trắng ở hai đầu; không sửa chuỗi gốc. Với khoảng trắng Unicode, tìm hiểu thêm strip() sau.

Đổi title thành " ", compile và chạy lại. Bạn cần thấy IllegalArgumentException: title is required. Trong stack trace, tìm dòng có Main.normalizeTitle và số dòng trong code của mình, rồi lần về Main.main.

3. Vì sao thiết kế như vậy

Tách xử lý title ra method để có thể gọi từ terminal, unit test và API sau này. Quy tắc “title không được rỗng” không phụ thuộc giao diện nhập liệu.

Ví dụ sai:

// Đoạn minh họa nằm trong một method, không phải file chạy độc lập.
if (title.isBlank() || title == null) {
    throw new IllegalArgumentException("title is required");
}

Với title = null, lỗi xảy ra ngay ở isBlank(). Bạn không tới được phần kiểm tra null và không nhận thông báo nghiệp vụ mình muốn.

4. Liên hệ với frontend

normalizeTitle tương tự một utility function trong JS. Khác biệt trước mắt là bạn khai báo kiểu tham số và kiểu trả về, đặt method trong class và compile trước khi chạy theo cách minh họa này. TypeScript type không validate JSON từ bên ngoài; Java DTO cũng cần validation runtime khi làm API.

FE quen thuộc Vai trò gần tương ứng trong Java Giới hạn phép so sánh
package.json pom.xml Maven có lifecycle riêng, không dùng npm scripts
thư mục mã nguồn src/main/java Package và vị trí file phải được tổ chức nhất quán
Jest/Vitest test src/test/java, JUnit Cú pháp assertion và cách chạy khác
Browser/Node chạy JS JVM chạy bytecode JVM không phải web server

5. Khi nào dùng và không dùng

Dùng file đơn để nhìn rõ compile/run và thử cú pháp. Khi bắt đầu dependency hoặc unit test ở tuần 3, tạo Maven project trong IDE với JDK 21; đặt code dưới src/main/java/dev/thinh/task, test dưới src/test/java/dev/thinh/task, thêm package dev.thinh.task; ở đầu file. Học Maven lifecycle test, package, verify; package tạo artifact, verify chạy các bước kiểm tra đã cấu hình.

Không cần tạo Spring project ngay buổi đầu: hôm nay đầu ra cần đạt là hiểu chương trình chạy từ đâu.

6. Bẫy hay gặp

  • Sửa .java nhưng quên compile lại nên đang chạy .class cũ.
  • Gõ java Main.class thay vì java Main trong quy trình trên.
  • Thiếu dấu ;: compile error; title = null rồi gọi method: runtime error. Hai loại lỗi cần cách đọc khác nhau.
  • IDE chạy được nhưng terminal lỗi: kiểm tra thư mục hiện tại và JDK ở cả hai nơi.
  • Nghĩ int / int luôn trả số thập phân: 5 / 2 là 2, 5 / 2.0 là 2.5.

7. Thuật ngữ mới

  • Compile: kiểm tra và dịch source sang bytecode.
  • Runtime: lúc chương trình đang chạy.
  • Stack trace: chuỗi lời gọi method dẫn tới lỗi.
  • Breakpoint: vị trí debugger tạm dừng để bạn xem biến.
  • Dependency: thư viện hoặc object mà code cần để hoạt động.

8. Bài tập nhỏ để tự gõ lại

  1. Chạy ví dụ cho title hợp lệ, rỗng và null; ghi kết quả dự đoán trước khi chạy.
  2. Thêm điều kiện giới hạn 100 ký tự; tự xác định kiểm tra trước hay sau trim và giải thích.
  3. Viết method nhận mảng title, dùng for in các title hợp lệ. Quy định rõ khi gặp title sai thì dừng hay bỏ qua.
  4. Đặt breakpoint ở return title.trim(), xem giá trị title, dùng Step Over và Step Into để phân biệt.
  5. Xóa một dấu ;, đọc lỗi compiler, rồi khôi phục. Không dùng AI sửa ngay.

Đạt khi: bạn tự chạy lại được mà không nhìn lệnh mẫu, chỉ ra được dòng gây lỗi và giải thích vì sao cần kiểm tra null trước.

Khi tới tuần 3, dùng unit test đầu tiên để tạo POM và chạy test.

Tiếp theo: type system, đọc phần Package/Class trước rồi quay về primitive/reference.